مطلبستان(درسی،اخبار،مقر تخصصی برق وفیزیک

" تاریخچه برق "

اولین كارخانه برق ایران درسال 1279 شمسی توسط حاج محمدباقر میلانی معروف به رضایوف به دستور مظفرالدین شاه از روسیه به قیمت هشت هزار تومان خریداری وتقدیم آستانقدس رضوی گردید . قدرت این كارخانه دوازده اسب بخار و فشارش 110 ولت مستقیم بود كه باسوخت ذغال سنگ كار میكرد ودر محل بالاخیابان نزدیك بست علیا دركوچه ای كه درآن زمان به همین مناسبت كوچه چراغ برق نامیده شد نصب وراه اندازی ومورد بهره برداری قرار گرفت و علاوه برروشن كردن حرم مطهر حضرت رضا (ع ) وعمارات مبارك آستان قدس قسمتی از بالا خیابان رانیز روشنی می داد. همان زمان چهارچوبه ای درایوان طلای صحن عتیق نصب بود كه این شعر باخط درشت نستعلیق وبانور برق درآن تعبیه شده وبه ویژه شبها جلوه خاصی داشت :
شهی كه شمع حریمش فروغ مشعل وماه
چراغچی سزد او رامظفرالدین شاه     

تابلوی مذكور چندین سال درهمان محل نصب بود كه به علت فرسودگی در اثرگذشت زمان به ناچار آن راجمع آوری كردند.
درسال 1281 موتور برق دیگری توسط حاج امیررضوی معروف به چراغ برقی به قدرت 25 اسب خریداری ودركنار مولد اولیه نصب گردید. پس از نصب مولد فوق وضعیت برق مشهد حدود 30 سال دچار ركودشد تااینكه مادر آقاخان محلاتی بنام بی بی شمس الدوله كه زنی متدین بود ودرهندستان می زیست طی سالهای 1315-1314 یكدستگاه مولد به قدرت 24 اسب باجریان مستقیم خریداری نموده كه جهت آستانقدس رضوی درخیابان طبرسی نصب گردید. چند سال بعدنیابت تولیت وقت آستانقدس ، آقای اسدی نسبت به خریددو دستگاه مولد بنز آلمانی با سه سیلندر و به قدرت 110 اسب اقدام كرد كه یكی در شیر و خورشید جهت تامین برق سینما وخیابانهای اطراف ودیگری درخیابان طبرسی نصب وبه بهره برداری رسید. مولدین نصب شده منحصر جهت روشنایی حرم و عمارات آستانقدس رضوی بوده واهالی شهر مشهد فاقد برق بودند.
درآن زمان برای تامین روشنایی منازل از چراغهایی كه از ظروف سفالین ساخته وجای چند فتیله درآن تعبیه شده بود استفاده می بردند. سوخت آنها ، روغن گیاهی ( منداب ) بود وبرای شبهای میهمانی از چند فتیله وشبهای عادی از یك فتیله آن نور مورد نیاز را تامین می كردند وروشنایی كوچه ها ومعابر عمومی به عهده بلدیه بود وهرشب ماموری نردبان بردوش وظرف نفتی در دست چراغهای دیوار كوب را روشن می ساخت كه معمولا به علت كوچكی مخزن وكمبود نفت ، این چراغها نیم ساعت بیشتر روشن نبود وچون مردم به تدریج نیازبه نیروی برق را احساس می كردند وخواستار آن بودند عده ای دراین زمینه سرمایه گذاری واقدام به تولیدوفروش برق نمودند . از جمله آقای جعفرزاده كه نامبرده ابتدا كارخانه آستانه واقع دركوچه چراغ برق را اجاره وبعد از آن یكدستگاه مولد 24 اسب 220 ولت باجریان مستقیم وارد كرد ودر كوچه چهار باغ نصب نموده وبه خیابان نادری وبازار برق می داد. البته برق مزبور شعله ای بود وبدون كلید قطع وصل مستقیم از كارخانه روشن وخاموش می شد وماموری داشت كه شب به شب در ازای هرلامپ 40 وات یك عباسی از مصرف كنندگان وصول میكرد .

صاحب این كارخانه برای اینكه بهره بیشتری از سرمایه خود ببرد اقدام به احداث كارخانه آردی نمودتااز برق روز استفاده كند همزمان مولدی دیگری در گوشه و كنارشهرنصب وراه اندازی گردید از جمله یكدستگاه مولد دوازده اسب كه درپایین خیابان دالان حاج سید محمد خباز نصب وبرق تعدادی مغازه را تامین میكرد و مولد دیگری به قدرت 25 اسب در عیدگاه نصب وجهت تامین برق منازل تجار منطقه كه اغلب یهودی بودند مورد استفاده قرار گرفت .
چون نیروی حاصل به مقدار قابل توجهی از میزان تقاضا كمتر بود ومتقاضیان فراوان ومشتركین ناراضی بودند درخلال سالهای 17-1316 پاكروان ، تایب التولیه وقت دارندگان كارخانه ها رابرای تشكیل شركتی واحدبنام شركت عمومی برق دعوت نمود.
نظر به اینكه مردم وجود بیماری سل رامعلول دودهای مختلف می دانستند باوجود كمبود نیرو،اینشركت ناچار شد تافقط به كسانی كه مسلول بودند برق بدهد، لذا گروهی برای دریافت امتیاز برق تظاهر به بیماری سل می كردند. اقدام اساسی ومجدانه دیگر دراین زمینه ایجاد شركت نخریسی وبرق خسروی بود كه درسال 1314 باسرمایه اولیه بیست وچهارمیلیون ریال (48000 سهم پانصد ریالی ) در زمینی به مساحت 5400مترمربع تاسیس یافت . شركت عمومی برق مشهد در دی ماه 1318 به شركت خسروی منتقل گردید وشركت مزیور درسال 1319 یكدستگاه مولد دیگر رابه قدرت 600 كیلووات كه سوخت آن ذغال سنگ به همراه ملاس چغندر بود راخریداری ونصب كرد. احتیاج مبرم و روز افزون مردم به برق موجب گردید تامدیرعامل كارخانه برق خسروی برای خرید موتوربرق درزمان جنگ همراه بایكی از مهندسین خود عازم اروپا شده و سه دستگاه مولد باسوخت گازوئیل هریك به قدرت 600 كیلووات خریداری نماید نكه ظرف مدت 14 ماه نصب واز آن بهره برداری شود ولی به علت جنگ واینكه كارخانه سازنده سفارشات زیادی داشت توفیق وفابه وعده ثیافت وبالاخره بعداز سی و دوماه تحویل داد كه آنرادر میدان رودكی ( فلكه برق ) محل فعلی شركت نصب نموده و
بهره برداری از آن آغاز شد . بااین همه بازهم نیروی برق تولیدی كفاف نمی كرد وتقاضا از عرضه بیشتر بودوعلیرغم خاموشی نوبتی كارخانه ، واگذاری برق بازار سیاه پیداكرد .
درسال 1331 شركت خسروی یكدستگاه مولد به قدرت 750 كیلووات خریداری ونصب كرد وخاموشی نوبتی برطرف شد ، البته تقاضاها باتوجه به وسعت شهر از طرفی و بالارفتن سطح فكر مردم از طرف دیگرهمچنان رو به فزونی بود، باوجود این شركت خسروی تنها كاری كه می توانست انجام دهد مقاومت دربرابرتقاضاها وتوصیه ها و تلاش برای جلوگیری از خاموشی نوبتی مجدد بود ولی اكثریت مردم درمحرومیت از نعمت برق بسر می بردند. درسال 1336 بین شركت خسروی وشهرداری مشهد حسن تفاهمی به وجود آمد وسازمان برنامه هم كه موظف به تامین وتكمیل برق شهرستانهاشده بود مساعدت خود باشهرداری را موكول و مشروط به مشاركت باشركت خسروی نمود وشركت خسروی برای آنكه شهر مشهد از مساعدت سازمان برنامه محروم نماند باشهرداری همكاری ودر مرداد ماه 1336 باآن سهیم شد وشركت جدید بنام شركت سهامی برق مشهد به وجود آمد ومدیریت عامل شركت به آقای مهندس جواد شهرستانی سپرده شد. آن شركت توانست باخریدن مولدهای مختلف نیروی برق شهر رااز 2300 كیلووات به بیش لز 10000 كیلووات افزایش دهد وبازار سیاه رادرهم بشكند و به منظور صرفه جویی درمصرف سوخت شركت مزبور، قطعات لازم برای تبدیل سوخت مولدها ازگازوئیل به مازوت راسفارش داده وپس از دریافت قطعات درخصوص نصب و بهره برداری از آن اقدام نمایدومتعاقب آن برای جلوگیری از كمبود نیروی برق ، سومین دستگاه مولد ، به قدرت 2225 كیلووات راكه باسوخت مازوت كار می كرد سفارش داد واین مولد پس از تاسیس شركت برق منطقه ای خراسان نصب شد.
به منظور بهبود وضعیت برق ایران ، سازمانی بنام سازمان برق ایران بااساسنامه مربوط كه به تصویب هیات دولت رسیده بود به وجود آمد واداره امور توسعه وتقویت برق كلیه نقاط كشور رابرعهده گرفت .خوشبختانه شهر مقدس مشهد اولین شهر ایران بود كه داوطلبانه قرارداد مدیریت وتوسعه برق مشهدراباسازمان مزبور درآبان ماه 1342 به امضاء رسانید وبرق مشهد سروصورت نوینی بخود گرفت . سپس وزارت آب وبرق برای تاسیس شركت برق منطقه ای خراسان اقدام نمود ودر خرداد 1343 اولین مدیرعامل شركت تعیین شد. پس از تحویل تاسیسات تولیدی نیروگاه مشهد درآذرماه 1349 شركت برق منطقه ای خراسان تاسال 1365 به جز تولید توسط واحدهای دیزلی نصب شده درشهرستانها ، قسمت اعظم انرژی مورد نیازمشتركین رااز شركت توانیر خریداری می نمود.
درسال 1366 براساس مصوبه مجمع عمومی كلیه تاسیسات تولیدی منطقه شمالشرق شركت توانیر به شركت برق منطقه ای خراسان واگذار واین شركت عهده دار تولید، انتقال وتوزیع نیروی برق دراستان خراسان گردید.
درسال 1371 به منظور واجرای ساختار جدید سازمان ، تاسیس شركتهای وابسته شروع وهم اینك 14شركت تحت عناوین شركت توزیع نیروی برق استان خراسان ، شركت توزیع نیروی برق شهرستان مشهد،شركت مدیریت تولید برق طوس ، شركت مدیریت تولید برق مشهد ، شركت فنی طوس نیرو، شركت احداث تاسیسات انتقال نیرو ( اتانیر) ، شركت نصب وتعمیرات نیروی خراسان (نتن )، شركت مهندسی مشاور نیروی خراسان (منیران )، شركت حسابرسی و خدمات مالی اداری نیروی خراسان (حسانیر)، وشركت خدمات پشتیبانی نیرو درسه بخش تولید ، انتقال ، توزیع وامورفنی ومشاوره ای فعالیت دارند.